1
استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد، میبد، ایران
2
دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه میبد
10.22034/nrjw.2026.2570.1107
چکیده
افضاء مسالهای جدید در فقه نیست، اما کشفیات جدید درباره آثار، ابعاد و علل آن، میتواند فقیه را وادار به کشف بیشتر عناوین فقهی انطباقپذیر با موضوع کند.پژوهش حاضر به نقد و بازاندیشی مبانی فقهی نظر مشهور فقها میپردازد، که افضاء ناشی از مقاربت با زوجه بالغه(اعم از دائم و موقت) را فاقد ضمان دیه دانسته است. این حکم که مستند به روایات خاص و اجماع مدرکی فقهاست، با عنایت به یافتههای نوین پزشکی و اصول و قواعد مسلم فقهی با روش توصیفی-تحلیلی و با مطالعه منابع فقهی، حقوقی و پزشکی مورد نقد قرار گرفته است. از یک سو نحوه جمع بین روایات باب افضاء محل مناقشه بوده و از دیگر سو، عمومات مسئولیت در جنایات و نیز قواعد فقهی همچون لاضرر، لاحرج، منع ایذاء و لزوم حسن معاشرت، و عدالت، اطلاق حکم عدم ضمان را محدود میکنند، به ویژه اینکه اذن در مقاربت متعارف، هرگز به معنای اذن در ایراد نقص عضو دائمی نیست.بر اساس یافتههای نوین پزشکی،افضاء آسیب جسمانی شدید و گاه دائمی است که عمدتاً از مقاربت غیرمتعارف و فاقد پیشنیازهای فیزیولوژیک ناشی میشود. لذا دیدگاه مشهور فقها مبنی بر نفی مطلق ضمان، قابل نقد بوده و قانونگذار میتواند با الهام از آرای فقهای قائل به تفصیل(میان مقاربت همراه با تفریط و غیر آن)و نیز با استناد به روایت سکونی که ضمان ارش را ثابت میداند، در بازنگری ماده 660قانون مجازات اسلامی، مسئولیت مدنی زوج را در فرض افضاء زوجه بالغه، دستکم به عنوان یک اصل و فرض قضایی به رسمیت بشناسد.
مطهری فرد, مرتضی, پورحسنی, محمد. (1405). نقدی بر اطلاق حکم عدم ضمان در افضاء ناشی از مقاربت با زوجه بالغه. فصلنامه پژوهشنامه نوین فقهی حقوقی زنان و خانواده, 7(1), 75-104. doi: 10.22034/nrjw.2026.2570.1107
MLA
مرتضی مطهری فرد; محمد پورحسنی. "نقدی بر اطلاق حکم عدم ضمان در افضاء ناشی از مقاربت با زوجه بالغه". فصلنامه پژوهشنامه نوین فقهی حقوقی زنان و خانواده, 7, 1, 1405, 75-104. doi: 10.22034/nrjw.2026.2570.1107
HARVARD
مطهری فرد, مرتضی, پورحسنی, محمد. (1405). 'نقدی بر اطلاق حکم عدم ضمان در افضاء ناشی از مقاربت با زوجه بالغه', فصلنامه پژوهشنامه نوین فقهی حقوقی زنان و خانواده, 7(1), pp. 75-104. doi: 10.22034/nrjw.2026.2570.1107
VANCOUVER
مطهری فرد, مرتضی, پورحسنی, محمد. نقدی بر اطلاق حکم عدم ضمان در افضاء ناشی از مقاربت با زوجه بالغه. فصلنامه پژوهشنامه نوین فقهی حقوقی زنان و خانواده, 1405; 7(1): 75-104. doi: 10.22034/nrjw.2026.2570.1107
)