1
دانشجوی دکتری، گروه فقه و حقوق، واحد جیرفت، دانشگاه آزاد اسلامی، جیرفت. ایران.
2
استادیار گروه فقه و حقوق، واحد جیرفت، دانشگاه آزاد اسلامی، جیرفت، ایران.
10.22034/nrjw.2026.2642.1111
چکیده
نهاد نفقه زوجه یکی از مهمترین سازوکارهای حمایت اقتصادی از زن در نظام حقوق خانواده است که در فقه امامیه و حقوق ایران جایگاه مهمی دارد. با این حال، تحولات عرفی و اقتصادی جوامع معاصر پرسشهایی درباره حدود، مصادیق و کارکرد این نهاد ایجاد کرده است. هدف پژوهش حاضر بررسی تحول مفهوم و مصادیق نفقه زوجه در پرتو تغییرات عرفی و اقتصادی و مقایسه آن با رویکرد برخی نظامهای حقوقی غربی است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی، منابع فقهی امامیه، قوانین موضوعه و دیدگاههای حقوقی غربی را بررسی میکند. یافتهها نشان میدهد که فقه امامیه با تکیه بر نقش عرف، شأن اجتماعی زن و توان اقتصادی مرد، چارچوبی انعطافپذیر برای تعیین مصادیق و میزان نفقه فراهم کرده است. در این چارچوب، نفقه به موارد سنتی محدود نبوده و با تحولات اجتماعی و اقتصادی قابل توسعه است. در مقابل، در بسیاری از نظامهای حقوقی غربی، نفقه عمدتاً در قالب «نفقه همسرانه» یا «کمکهزینه همسر» و در ارتباط با طلاق مطرح میشود و کارکردی جبرانی برای جلوگیری از عدم تعادل اقتصادی پس از انحلال نکاح دارد. نتایج مطالعه تطبیقی نشان میدهد که هر دو نظام در برابر تحولات اجتماعی رویکردی تحولپذیر دارند، اما تفاوت اصلی در مبنای حقوقی آنهاست؛ به گونهای که در فقه امامیه نفقه تعهدی مستمر در ساختار خانواده است، در حالی که در حقوق غربی بیشتر سازوکاری حمایتی و غالباً موقت محسوب میشود.
مقبلینسب, ندا, صفا, محمدعلی, افضلی, روحالله. (1405). مطالعه تطبیقی تحول مفهوم نفقه زوجه در پرتو تحولات عرفی و اقتصادی در فقه امامیه و حقوق غرب. فصلنامه پژوهشنامه نوین فقهی حقوقی زنان و خانواده, 7(1), 105-136. doi: 10.22034/nrjw.2026.2642.1111
MLA
ندا مقبلینسب; محمدعلی صفا; روحالله افضلی. "مطالعه تطبیقی تحول مفهوم نفقه زوجه در پرتو تحولات عرفی و اقتصادی در فقه امامیه و حقوق غرب". فصلنامه پژوهشنامه نوین فقهی حقوقی زنان و خانواده, 7, 1, 1405, 105-136. doi: 10.22034/nrjw.2026.2642.1111
HARVARD
مقبلینسب, ندا, صفا, محمدعلی, افضلی, روحالله. (1405). 'مطالعه تطبیقی تحول مفهوم نفقه زوجه در پرتو تحولات عرفی و اقتصادی در فقه امامیه و حقوق غرب', فصلنامه پژوهشنامه نوین فقهی حقوقی زنان و خانواده, 7(1), pp. 105-136. doi: 10.22034/nrjw.2026.2642.1111
VANCOUVER
مقبلینسب, ندا, صفا, محمدعلی, افضلی, روحالله. مطالعه تطبیقی تحول مفهوم نفقه زوجه در پرتو تحولات عرفی و اقتصادی در فقه امامیه و حقوق غرب. فصلنامه پژوهشنامه نوین فقهی حقوقی زنان و خانواده, 1405; 7(1): 105-136. doi: 10.22034/nrjw.2026.2642.1111
)