بررسی تطبیقی ادلّه فقهی مشارکت سیاسی زنان در تفسیر المیزان و تفسیر البسیط بر اساس الگوهای قرآنی زنان

سترگ, طاهره; اکبری, محمد; چراغی کوتیانی, اسماعیل

doi:10.22034/nrjw.2026.2016.1070

بررسی تطبیقی ادلّه فقهی مشارکت سیاسی زنان در تفسیر المیزان و تفسیر البسیط بر اساس الگوهای قرآنی زنان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

طاهره سترگ ¹

محمد اکبری ²

اسماعیل چراغی کوتیانی ³

¹ طلبه سطح چهار تفسیر تطبیقی حوزه علمیه قاسم بن الحسن ،استادیار بخش الهیات و معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شیراز، شیراز،

² 2. استادیار دانشکده علوم و معارف قرآن، سطح 4 فقه و اصول،

³ 3. استادیار گروه جامعه شناسی موسسه آموزشی و پژوهی امام خمینی،

10.22034/nrjw.2026.2016.1070

چکیده

مشارکت سیاسی زنان، همواره یکی از موضوعات مورد بحث در فقه و تفسیر اسلامی بوده است این پژوهش با هدف تحلیل عمیق ادلّه فقهی و تفسیری دالّ بر امکان‌پذیری و مشروعیت مشارکت سیاسی زنان، با تمرکز بر مطالعه تطبیقی دیدگاه علامه طباطبایی در «المیزان» و ابوالحسن واحدی نیشابوری در «البسیط»، انجام شده است مسئله اصلی این است که آیا منابع دینی، به‌ویژه با تکیه بر الگوهای قرآنی نظیر بلقیس، آسیه، و مادر موسی(ع)، موانع شرعی بنیادینی بر سر راه حضور فعال زنان در عرصه عمومی و سیاسی ایجاد کرده‌اند یا خیر؟ روش تحقیق، ترکیبی از تحلیل تفسیری متون بنیادین، استنباط فقهی مبتنی بر قواعد اصولی نظیر «تأخیر البیان عن وقت الحاجة»، «قاعده اباحه»، «قاعده ملازمه» (عقل و شرع) و همچنین استفاده از «سیره عقلایی» در حوزه کنشگری سیاسی است تحلیل نشان می‌دهد که الگوهای قرآنی، به‌ویژه در مورد بلقیس (به عنوان حاکمیت) و آسیه (به عنوان مقاومت سیاسی)، نشان‌دهنده وقوع خارجی و تأیید ضمنی این مشارکت‌ها توسط خداوند است نتیجه‌گیری اصلی این است که در غیاب نص صریح و قاطع بر حظر مطلق، قاعده اصولی «تحقق خارجی به علاوه عدم نهی شرعی موجب جواز قطعی» حاکم است این مقاله با تأکید بر این مبنا، مشروعیت و امکان‌پذیری مشارکت سیاسی زنان را بر اساس ادلّه فقهی–تفسیری اثبات می‌کند و ساختارهای سنتی محدودکننده را به چالش می‌کشد.

کلیدواژه‌ها

مشارکت مشارکت سیاسی زنان

تفسیر المیزان

تفسیر البسیط

فقه سیاسی

تأخیر البیان

سیره عقلا