فصلنامه پژوهشنامه نوین فقهی حقوقی زنان و خانواده

فصلنامه پژوهشنامه نوین فقهی حقوقی زنان و خانواده

قلمرو حریم خصوصی و کنترل داده‌های شخصی در روابط خانوادگی؛ مطالعه تطبیقی فقه امامیه، حقوق ایران و مقررات عمومی حفاظت از داده اروپا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری فقه و حقوق خصوصی ، دانشگاه و مدرسه عالی شهید مطهری (ره) ، تهران ،ایران
10.22034/nrjw.2026.2569.1105
چکیده
گسترش پرشتاب فناوری‌های ارتباطی و ظهور زیست‌بوم دیجیتال، مفهوم سنتی حریم خصوصی در نهاد خانواده را با چالش‌های بنیادینی مواجه ساخته است. این پژوهش با هدف واکاوی مرزهای حاکمیت داده‌های دیجیتال اعضای خانواده، به بررسی تطبیقی مسئله در فقه امامیه، حقوق ایران و مقررات عمومی حفاظت از داده اروپا می‌پردازد. پرسش اصلی آن است که آیا علقه زوجیت یا ولایت قهری، مجوزی برای تحدید حاکمیت مستقل زوجه و فرزندان بر داده‌های شخصی و دارایی‌های سایبری آنان ایجاد می‌کند؟ روش پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و یافته‌ها نشان می‌دهد که در فقه امامیه، بر اساس اصول استقلال اراده، قاعده تسلیط و حرمت تجسس، زوجه دارای حاکمیت مطلق بر داده‌های خویش است. تمکین، تسری به اشتراک‌گذاری داده‌های شخصی ندارد و هزینه‌های صیانت از اموال دیجیتال زوجه، از شمول نفقه خارج و بر عهده خود اوست. در خصوص فرزندان، برخلاف اطلاق قوانین ولایت قهری در حقوق ایران، مصلحت شرعی مولی‌علیه مانع از تجاری‌سازی هویت کودک می‌گردد. یافته‌های پژوهش در حوزه قضایی مؤید آن است که با ظهور هوش مصنوعی و جعل عمیق، اعتبار ادله دیجیتال مخدوش گشته و تحصیل نامشروع دلیل، فاقد وجاهت شرعی است. این مقاله پیشنهاد می‌کند با الهام از ظرفیت‌های فقهی و الگوگیری از مکانیسم‌هایی نظیر «حق فراموش‌شدن»، نظام حقوقی ایران به سمت شناسایی «استقلال داده‌ای» اعضای خانواده گام بردارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 11 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 08 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 24 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 04 مرداد 1405