چکیده

تربیت جنسی کودک از جمله حوزه‌هایی است که مبانی انسان‌شناختی در آن نقش تعیین‌کننده‌ای در تبیین اهداف، اصول و شیوه‌های تربیتی ایفا می‌کند. تفاوت در تلقی از حقیقت انسان، جایگاه غریزه جنسی، مفهوم کرامت و غایت رشد انسانی، به شکل‌گیری الگوهای متفاوت تربیت جنسی در نظام‌های فکری مختلف انجامیده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین و مقایسه مبانی انسان‌شناختی تربیت جنسی کودک در اندیشه اسلامی واسناد بین‌المللی انجام شده است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی، بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای و با بهره‌گیری از منابع تفسیری، فلسفی، فقهی و اسناد بین‌المللی مرتبط با حقوق کودک گردآوری شده است.

یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در اندیشه اسلامی، تربیت جنسی کودک بر مبانی‌ای همچون اصالت وجود، حرکت جوهری، فطرت، کرامت الهی، خداباوری و ربوبیت الهی سازمان یافته و در نتیجه، اصولی مانند مسئولیت پیشگیرانه والدین، حفظ حریم خصوصی، آموزش تدریجی، تقویت خویشتنداری و نقش‌آفرینی حیا و عفت در فرایند تربیت جنسی استنباط می‌شود. در مقابل، اسناد بین‌المللی با اتکا بر اصولی نظیر کرامت ذاتی انسان،حق برمالکیت بدن و رشد تدریجی توانمندی‌ها، تربیت جنسی را در بستر توانمندسازی کودک، حفظ حقوق فردی او، مشارکت فعال در تصمیم‌گیری و تقویت مهارت‌های خودمراقبتی تبیین می‌کنند.

نتایج پژوهش حاکی از آن است که هر دو رویکرد در ضرورت حمایت از کودک، رعایت حریم خصوصی و آموزش متناسب با مراحل رشد کودک اشتراک دارند؛ اما در مبانی انسان‌شناختی، تفسیر کرامت، جایگاه بدن و میل جنسی، معیار صلاحیت کودک و غایت نهایی تربیت جنسی تفاوت‌های بنیادین دارند. این تفاوت‌ها به شکل‌گیری دو الگوی متمایز تربیتی منجر شده است که یکی بر هدایت فطرت و رشد اخلاقی وکمالی و دیگری بر خودآیینی و توانمندسازی فردی تأکید دارد.

واژگان کلیدی: تربیت جنسی کودک، مبانی انسان‌شناختی، اندیشه اسلامی، اسناد بین‌المللی