اصل کفائت در نکاح؛ تحلیل انتقادی جایگاه و چالش‌های آن در حقوق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی گروه حقوق خصوصی دانشکده حقوق دانشگاه قم

10.22034/nrjw.2025.845

چکیده

کفائت به معنای تساوی زوجین در امر ازدواج است. این کفائت گاه به عنوان شرط صحت نکاح و گاه شرط لزوم نکاح عمل می نماید. مشهور فقیهان در فقه امامیه و قانون مدنی از میان معانی مختلف کفائت شرعی، ایمانِ به معنی اسلام را وصف موثر در کفایت کفائت شرعی لحاظ کرده اند. در کفائت عرفی و تحقق آن اوصافی همچون تساوی در نسب، حسب، تحصیلات، سن و درآمد، محل بحث قرار گرفته است و ضمانت اجرای آن را بنابر پذیرش نظریه اشتراک ولی و دختر در نکاح، عضل ولی دانسته اند. هم چنین به تبع ایجاد دولت مدرن، می توان قسم سومی از کفائت را به عنوان کفائت قانونی در نظر گرفت که قانون مدنی متعرض آن گردیده است. ضمانت اجرای این کفائت، اداری و کیفری است و موجب بطلان نکاح نخواهد گردید. هم چنین چالش های لزوم اجابت خواستگار کفو و لزوم کفائت در نکاح موقت و عضل ولی از جمله مصادیقی است که در این راستا محل توجه قرار گرفته اند. این پژوهش با روشی توصیفی تحلیلی به ارائه ضابطه در هر مورد و پردازش نظرات فقیهان می پردازد تا در نهایت با ارائه نظام واره منسجمی از اصل کفائت و پاسخ به برخی چالش ها، نگاشته مذکور، سامان یابد

کلیدواژه‌ها